Selenium tekort: symptomen, oorzaken en dagelijkse behoefte

Laatst bijgewerkt op 19 mei 2026

Een selenium tekort is in Nederland ongebruikelijk, maar wie tot een risicogroep behoort loopt een reele kans. Dit artikel legt uit welke symptomen kunnen wijzen op een tekort, wie extra alert moet zijn, waar selenium in zit, hoeveel je dagelijks nodig hebt en wanneer een supplement zinvol is.

Inhoudsopgave

• Hoe weet je of je een selenium tekort hebt?
• Waardoor ontstaat een selenium tekort?
• Wat doet selenium voor het lichaam?
• Seleniumvormen: organisch wordt het best opgenomen
• Waar zit veel selenium in?
• Hoeveel selenium heb je per dag nodig?
• Selenium bij zwangerschap en borstvoeding
• Kun je te veel selenium binnenkrijgen?
• Een seleniumsupplement is voor de meeste Nederlanders overbodig

Hoe weet je of je een selenium tekort hebt?

Een selenium tekort is alleen betrouwbaar vast te stellen via bloedonderzoek bij de huisarts. Klachten als vermoeidheid, haaruitval en broze nagels kunnen wijzen op een tekort, maar diezelfde klachten passen bij tientallen andere aandoeningen. Je kunt er op basis van symptomen alleen geen conclusies aan verbinden.¹Winther, K.H. et al. (2020). Selenium in Human Health and Disease. Nutrients, 12(3), 613. doi.org/10.3390/nu12030613

Signalen die bij een langdurig tekort kunnen optreden zijn vermoeidheid en weinig energie, haaruitval en broos haar, broze nagels met witte vlekjes, spierzwakte en spierpijn, een verminderde weerstand en vatbaarheid voor infecties, problemen met de schildklierfunctie en bij mannen vruchtbaarheidsproblemen door verminderde zaadcelbeweeglijkheid. Merk je meerdere van deze klachten tegelijk, dan is een bloedwaardebepaling bij de huisarts de juiste eerste stap — niet het slikken van een supplement.

Een langdurig ernstig tekort kan in extreme gevallen bijdragen aan de ziekte van Keshan, een aandoening van de hartspier die voorkomt in gebieden met zeer seleniumarme grond. In Nederland is dit scenario vrijwel uitgesloten.

Waardoor ontstaat een selenium tekort?

De voornaamste oorzaak is een structureel lage inname via voeding. Europese landbouwgrond bevat gemiddeld minder selenium dan Amerikaanse grond, waardoor plantaardige voeding uit Europa minder van dit spoorelement levert. Dat vergroot het risico voor wie weinig of geen dierlijke producten eet.²Rayman, M.P. (2012). Selenium and human health. The Lancet, 379(9822), 1256-1268. doi.org/10.1016/S0140-6736(11)61452-9

Vegetariers en veganisten lopen meer risico omdat plantaardige voeding doorgaans minder selenium levert dan dierlijke producten, en de hoeveelheid sterk afhangt van de bodemkwaliteit van het herkomstland. Mensen met darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn of coeliakie kunnen een tekort ontwikkelen doordat de opname in de darm structureel verminderd is, ook als de inname via voeding voldoende is. Wie langdurig via intraveneuze voeding wordt gevoed zonder seleniumtoevoeging loopt eveneens een hoog risico. Vrouwen die borstvoeding geven hebben een verhoogde behoefte en vallen daardoor ook in de risicogroep.

Wat doet selenium voor het lichaam?

Selenium is onmisbaar voor de schildklierfunctie. Het spoorelement is noodzakelijk voor de omzetting van het inactieve schildklierhormoon T4 naar het actieve T3. Zonder voldoende selenium werkt dit proces minder goed, wat kan bijdragen aan schildklierproblemen.

Daarnaast draagt selenium bij aan de normale werking van het immuunsysteem en speelt het een rol als antioxidant via specifieke eiwitten, de selenoproteinen. Die helpen cellen te beschermen tegen oxidatieve schade door vrije radicalen. Selenium is ook betrokken bij de normale voortplanting, onder andere via de beweeglijkheid van zaadcellen bij mannen. Verder maakt het spoorelement zware metalen die via voeding worden opgenomen minder giftig voor het lichaam.

In oudere artikelen kom je regelmatig claims tegen dat selenium het geheugen verbetert en beschermt tegen kanker en hartziekten. De EFSA heeft voor deze claims geen wetenschappelijke onderbouwing gevonden en ze zijn niet goedgekeurd als gezondheidsclaim.³EFSA (2014). Scientific opinion on dietary reference values for selenium. EFSA Journal, 12(10), 3846. doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3846 Behandel zulke beweringen sceptisch.

Seleniumvormen: organisch wordt het best opgenomen

Selenium (seleen) bestaat in organische en anorganische vormen. De organische vormen worden het best opgenomen. Selenomethionine, gebonden aan het aminozuur methionine, is de meest gebruikte vorm in voedingssupplementen en wordt goed opgenomen. Selenocysteine is de biologisch actieve vorm die van nature in voedingsmiddelen voorkomt. De anorganische vormen seleniet en selenaat worden minder goed opgenomen. Over het geheel genomen absorbeert het lichaam ongeveer 70 procent van het selenium uit de voeding, afhankelijk van de aanwezige vorm.

Waar zit veel selenium in?

De rijkste voedingsbron is de paranoot: al een of twee per dag dekken gemiddeld de dagelijkse behoefte. Wees er echter voorzichtig mee — een handvol paranoten per dag levert al meer dan de veilige bovengrens. Een enkele paranoot per dag is veilig, dagelijks een handvol is dat niet.

Vette vis zoals zalm, makreel, haring en tonijn zijn betrouwbare bronnen die weinig afhankelijk zijn van bodemkwaliteit. Vlees en gevogelte leveren ook selenium, deels omdat aan bijna al het veevoer selenium wordt toegevoegd. Eieren zijn een goede optie voor vegetariers die wel eieren eten. Zuivel, volkorenbrood en peulvruchten dragen bij aan de dagelijkse inname, al varieert de hoeveelheid in plantaardige bronnen sterk per herkomstgebied.

Voor vegetariers en veganisten is het beeld grilliger. Wie geen vlees of vis eet, doet er goed aan bewust te kiezen voor seleniumrijke plantenvoeding en bij twijfel een bloedwaardebepaling te laten doen bij de huisarts.

Hoeveel selenium heb je per dag nodig?

De Gezondheidsraad Nederland hanteert de volgende aanbevolen dagelijkse hoeveelheden.⁴Gezondheidsraad Nederland (2018). Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. Nr. 2018/19. gezondheidsraad.nl

De meeste volwassenen die gevarieerd eten halen deze hoeveelheden zonder moeite via de voeding. Het Voedingscentrum bevestigt dat een selenium tekort in Nederland normaal gesproken niet voorkomt bij een gevarieerd eetpatroon.

Selenium bij zwangerschap en borstvoeding

Vrouwen die borstvoeding geven hebben een hogere selenium behoefte dan andere volwassenen: 85 microgram per dag in plaats van 60 microgram, zo adviseert de Gezondheidsraad.⁵Gezondheidsraad Nederland (2024). Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor lacterende vrouwen. gezondheidsraad.nl Bij een gevarieerd voedingspatroon met voldoende dierlijke producten of paranoten is die behoefte doorgaans haalbaar zonder supplement. Suppletie tijdens zwangerschap of borstvoeding uitsluitend in overleg met de verloskundige of arts.

Bij bestaande schildklieraandoeningen zoals Hashimoto of de ziekte van Graves wordt selenium soms onderzocht als aanvullende behandeling. De wetenschappelijke basis hiervoor is nog beperkt en wisselend; het is geen gevestigde klinische richtlijn. Overleg altijd met je behandelend arts voordat je een selenium supplement gebruikt bij een schildklieraandoening.

Kun je te veel selenium binnenkrijgen?

Via gewone voeding een gevaarlijk hoge seleniumspiegel bereiken is moeilijk. Het risico bestaat voornamelijk bij verkeerd gebruik van supplementen. De EFSA heeft de veilige bovengrens vastgesteld op 255 microgram per dag voor volwassenen.⁶EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (2023). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal, 21(1), 7704. doi.org/10.2903/j.efsa.2023.7704 Sommige andere bronnen vermelden nog de oude waarde van 300 microgram; de meest recente EFSA-waarde uit 2023 is 255 microgram.

Boven deze grens kan chronische seleniumtoxiciteit, ook wel selenose genoemd, optreden. Symptomen zijn haaruitval, broze nagels, maag-darmklachten, vermoeidheid en in ernstige gevallen zenuwbeschadiging. Paranoten zijn via voeding het meest relevante risico: een handvol per dag levert al meer dan de bovengrens.

Een seleniumsupplement is voor de meeste Nederlanders overbodig, maar er zijn uitzonderingen

Voor de meeste Nederlanders is een selenium supplement niet nodig. Wie tot een risicogroep behoort — vegetarier of veganist, darmaandoening, borstvoeding — kan in overleg met de huisarts een bloedwaardebepaling laten doen. Supplementen bevatten selenium veelal als selenomethionine, de best opneembare organische vorm.

Selenium kan de werking van antistollingsmiddelen en cholesterolverlagende medicatie beinvloeden.⁷Rayman, M.P. (2012). Selenium and human health. The Lancet, 379(9822), 1256-1268. doi.org/10.1016/S0140-6736(11)61452-9 Overleg daarom altijd met een arts of apotheker voordat je begint. Hoge doseringen neem je uitsluitend op medisch advies. Overschrijding van de EFSA-bovengrens van 255 microgram per dag is niet zonder risico.

Selenium en jodium werken samen in de schildklierfunctie. Bij bestaande schildklieraandoeningen is supplementatie alleen zinvol in overleg met een arts.