Cholesterol te hoog: wat betekent het en wat kun je zelf doen?

Laatst bijgewerkt op 20 mei 2026

Cholesterol heeft een slechte naam, maar dat is niet helemaal terecht. Je lichaam heeft het nodig. Pas als de waarden structureel te hoog zijn, wordt het een risicofactor voor ernstige aandoeningen. Dit artikel legt uit wat cholesterol precies is, wanneer de waarden te hoog zijn, wat je kunt eten en niet eten, en wanneer je naar de huisarts moet.

Inhoudsopgave

• Wat is cholesterol en wat doet het?
• LDL en HDL: wat is het verschil?
• Wat zijn triglyceriden?
• Wanneer is je cholesterol te hoog?
• Heeft een hoog cholesterol symptomen?
• Wat zijn de oorzaken van een hoog cholesterol?
• Wat kun je beter niet eten bij een hoog cholesterol?
• Hoe kun je je cholesterol verlagen?
• Wanneer naar de huisarts?

Wat is cholesterol en wat doet het?

Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam zelf aanmaakt in de lever. Het is een onmisbare bouwsteen voor celmembranen, hormonen zoals testosteron en oestrogeen, en galzuren waarmee je vetten verteert. De lever maakt het grootste deel aan, gemiddeld zo’n 80 procent. De rest komt uit voeding. Cholesterol lost niet op in bloed en wordt daarom vervoerd door eiwitdeeltjes, de zogenaamde lipoproteinen. De twee belangrijkste zijn LDL en HDL.

LDL en HDL: wat is het verschil?

LDL staat voor Lage Dichtheid Lipoproteinen. LDL vervoert cholesterol vanuit de lever naar de cellen in het lichaam. Een te hoog LDL-gehalte zorgt ervoor dat cholesterol zich ophoopt in de wand van bloedvaten. Dit leidt tot atherosclerose (slagaderverkalking), wat op termijn kan leiden tot een hartinfarct of beroerte. Vandaar de naam “slecht cholesterol”.

HDL staat voor Hoge Dichtheid Lipoproteinen. HDL ruimt overtollig cholesterol op uit de bloedvaten en brengt het terug naar de lever, waar het wordt afgebroken. Een hoog HDL werkt beschermend tegen hart- en vaatziekten, vandaar de naam “goed cholesterol”. Je wilt dus een zo laag mogelijk LDL en een zo hoog mogelijk HDL.

Wat zijn triglyceriden?

Triglyceriden zijn een ander type vet in het bloed, geen cholesterol. Ze dienen als energiereserve. Structureel hoge triglyceriden dragen bij aan slagaderverkalking, al is het effect minder sterk dan bij een hoog LDL. Een te hoge waarde hangt vaak samen met overgewicht, te veel suiker en alcohol in de voeding en te weinig beweging.

Wanneer is je cholesterol te hoog?

Bij bloedonderzoek kijkt de arts naar meerdere waarden. Volgens de Hartstichting gelden voor volwassenen de volgende richtwaarden: totaal cholesterol lager dan 5 mmol/L, LDL lager dan 3 mmol/L, HDL hoger dan 1,0 mmol/L voor mannen en hoger dan 1,2 mmol/L voor vrouwen, triglyceriden lager dan 1,7 mmol/L en non-HDL lager dan 3,8 mmol/L.

De arts bekijkt de waarden altijd in samenhang met andere risicofactoren zoals leeftijd, bloeddruk en rookgewoonten. De streefwaarden kunnen per persoon verschillen.

Heeft een hoog cholesterol symptomen?

Bijna nooit. Een hoog cholesterol geeft doorgaans geen klachten. Je voelt niets, totdat er iets misgaat in de bloedvaten. Het eerste signaal kan een hartinfarct of beroerte zijn. Dat maakt vroegtijdig meten zo belangrijk. Bij een extreem hoog cholesterol, zoals bij familiaire hypercholesterolemie, kunnen soms zichtbare tekenen optreden: gele bobbeltjes rond de oogleden of verdikkingen op de pezen.

Wat zijn de oorzaken van een hoog cholesterol?

Voeding speelt een rol, maar is niet de enige factor. De lever maakt het meeste cholesterol zelf aan en past de productie aan op basis van wat je eet. Wat het grootste effect heeft op LDL is de hoeveelheid verzadigd vet in de voeding. Andere oorzaken zijn erfelijke aanleg, overgewicht, weinig beweging, roken, diabetes en een traag werkende schildklier.

Familiaire hypercholesterolemie is een erfelijke aandoening waarbij het lichaam het LDL-cholesterol onvoldoende uit het bloed filtert. Naar schatting heeft 1 op de 250 Nederlanders deze aandoening. Bij familiaire hypercholesterolemie zijn de cholesterolwaarden al vanaf de geboorte hoog en is leefstijladvies alleen onvoldoende; medicatie is meestal noodzakelijk.

Wat kun je beter niet eten bij een hoog cholesterol?

Verzadigde vetten verhogen het LDL-cholesterol het meest. Die zitten in roomboter, harde margarine, kokosolie en palmolie, vet vlees en vette vleeswaren, volvette kaas en volle zuivelproducten, koek, gebak, chocolade, snacks en gefrituurde producten. Het minderen van verzadigde vetten heeft het meeste effect op het LDL-cholesterol.

Ongefilterde koffie zoals espresso en koffie uit een cafetiere bevat cafestol. Cafestol onderdrukt de galzuursynthese in de lever en vermindert de activiteit van LDL-receptoren, waardoor LDL zich ophoopt in het bloed.¹Ricketts, M.L. et al. (2007). The cholesterol-raising factor from coffee beans, cafestol, as an agonist ligand for the farnesoid and pregnane X receptors. Molecular Endocrinology, 21(7), 1603-1616. doi.org/10.1210/me.2007-0133 Koffie met een papieren filter of koffiepads houden de cafestol grotendeels achter.

Hoe kun je je cholesterol verlagen?

Vervang verzadigde vetten door onverzadigde vetten. Onverzadigde vetten zitten in olijfolie, avocado, noten en vette vis zoals zalm, makreel en haring. De omega-3 vetzuren in vette vis hebben een gunstig effect op de triglyceriden en het HDL-cholesterol.

Eet meer oplosbare vezels, met name uit havermout. Uit een meta-analyse van 13 gerandomiseerde gecontroleerde studies met 927 deelnemers bleek dat dagelijkse inname van haverbetaglucanen het LDL-cholesterol significant verlaagde met gemiddeld 0,27 mmol/L.²Yu, J. et al. (2022). Effects of Oat Beta-Glucan Intake on Lipid Profiles in Hypercholesterolemic Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 14(10), 2043. doi.org/10.3390/nu14102043 Ook peulvruchten, groente en fruit leveren oplosbare vezels die het cholesterol helpen verlagen.

Beweeg voldoende: minstens 30 minuten per dag matig intensief. Stop met roken, want roken verlaagt het HDL-cholesterol direct. Beperk alcohol, want overmatig alcoholgebruik verhoogt de triglyceriden. Bij overgewicht helpt afvallen om zowel het LDL als de triglyceriden te verlagen.

Soms zijn leefstijlaanpassingen onvoldoende en schrijft de huisarts statines voor. Statines remmen de aanmaak van cholesterol in de lever. Uit een meta-analyse van 28 gerandomiseerde gecontroleerde studies bleek dat statinebehandeling de cardiovasculaire sterfte significant verminderde zonder verhoogd risico op kanker of niet-cardiovasculaire sterfte.³Baigent, C. et al. (2019). Efficacy and safety of statin therapy in older people: a meta-analysis of individual participant data from 28 randomised controlled trials. The Lancet, 393(10170), 407-415. doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31942-1

Wanneer naar de huisarts?

Laat je cholesterol meten via bloedonderzoek bij de huisarts als je een of meer risicofactoren hebt: overgewicht, roken, hoge bloeddruk, diabetes, een traag werkende schildklier of hart- en vaatziekten in de familie. Cholesterol meten is ook zinvol bij mannen vanaf 45 jaar en vrouwen vanaf 55 jaar.

Een hoog cholesterol zonder andere risicofactoren hoeft niet direct behandeld te worden. De huisarts bekijkt het totale risicoprofiel en adviseert of leefstijlaanpassingen voldoende zijn of dat medicatie nodig is. Ga altijd naar de huisarts als er hart- en vaatziekten in de naaste familie voorkomen op jonge leeftijd, want dat kan wijzen op familiaire hypercholesterolemie.